Türk Siyaset Tarihinde Dönüm Noktaları

600 yıl ayakta kalan Osmanlı Devleti’nin ardından 1923 yılında Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından Türkiye Cumhuriyeti resmen kuruldu. 1923-30 yılları arasında özellikle milliyetçilik ve laiklik üzerine büyük değişimler gerçekleştirildi. Selef devlet Osmanlı’da kullanılan Mecelle kanunları (Şeriat kanunlarının Osmanlı’ya uyarlanmış hali) yürürlükten kaldırılıp İsviçre modeli medeni kanun getirildi. Cumhuriyetin kurulmasından hemen önce kaldırılan saltanatın akabinde halifelik de cumhuriyet dönemi ile son buldu.

1945’e kadar Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) tek başına iktidarda kaldı. İlk muhalefet partisi Kazım KARABEKİR tarafından Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adıyla 1924 yılında kuruldu ve yaklaşık yarım sene içinde kapatıldı. 2. Muhalefet partisi ise ATATÜRK’ün de isteği üzerine Ali Fethi OKYAR tarafından 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası adıyla kuruldu. 3 ay gibi kısa bir sürede büyük rağbet gören partinin CHP’ye rakip olma ihtimaline karşı parti yönetimince feshedilmesine karar verildi. 1945-50 yılları arasında birçok siyasi partinin kurulması çok partili sisteme kesin geçişin sinyallerini veriyordu. Uzun yıllar tek başına iktidarda kalan CHP, bu süreçte birçok ideolojik çalkantı yaşamış ve geride birçok küskün bırakmıştı. Özellikle dini hassasiyetlerin ayaklar altına alınması halkın sabrını taşıran son damla olacaktı.

1946 seçimleri ilk çok partili seçimler olarak tarihe geçti ancak açık oy gizli tasnif sistemi uygulandığından ötürü CHP yine tek başına iktidarda kaldı. Çok tartışılan bu sistem baskılar sonucu 1950 seçimlerinde değiştirildi ve gizli oy açık tasnif sistemi getirildi. Celal BAYAR tarafından kurulan Demokrat Parti (DP) 1950’de tek başına iktidara geldi ve Başbakan Adnan MENDERES idaresinde 10 yıl iktidarda kaldı.

27 Mayıs 1960 günü Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kez ordu darbe girişiminde bulundu ve Adnan MENDERES yönetimindeki DP hükümeti düşürüldü. Uzun süren davalar sonucu Başbakan Adnan MENDERES, Maliye Bakanı Hasan POLATKAN ve Dış İşleri Bakanı Fatin Rüştü ZORLU idam edildi. Günümüzde yayınlanan belge ve görüntülerde davaların görüldüğü Yassıada’da yaşananlar ve davaların seyri, ordunun o dönemdeki hunharlığını gözler önüne sermiştir.

Darbe sonrası yapılan 1961 genel seçimlerinde cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti CHP-Adalet Partisi (AP) arasında gerçekleştirildi. AP, DP’nin devamı niteliğinde kurulan bir partiydi. Süleyman DEMİREL’in genel başkanlığa getirilmesinden sonra AP, 1965-71 yılları arasında tek başına iktidar oldu.

12 Mart 1971’de ordu tarihinde 2. kez siyasi müdahale gerçekleşti ve Cumhurbaşkanı Cevdet SUNAY’a hükümetin istifasına yönelik muhtıra verildi. Muhtıra neticesinde Başbakan Süleyman DEMİREL istifa etti ve hükümet düştü. Akabinde bir dizi koalisyon hükümetleri kuruldu. 12 Eylül 1980 tarihinde mevcut koalisyon hükümetinin başında yine Süleyman DEMİREL vardı ancak ordu 3. kez müdahalede bulundu ve darbe gerçekleştirdi. Darbe neticesinde tüm siyasi partiler kapatıldı.

1983 seçimlerine yeni kurulan siyasi partiler katıldı ve neticede Turgut ÖZAL’ın kurduğu Anavatan Partisi (ANAP) tek başına iktidara geldi. 1983-91 yılları arasında ANAP iktidarı hüküm sürdü. Sonrasında yine koalisyon hükümetleri kuruldu.

1992’de 12 Eylül 1980 darbesi sonrası kapatılan siyasi partilerin yeniden açılabilmesi için kanun çıkarıldı. Darbe sonrası ideolojik partiler rağbet görmeye başlamıştı ancak toplumsal mutabakat sağlanamadığı için koalisyon mecburiyetleri devam etti.

28 Şubat 1997’de gerçekleştirilen Milli Güvenlik Kurulu (MGK) neticesinde önemli kararlar alındı. Dönemin Başbakanı Necmettin ERBAKAN kararlara direnç gösterdi ancak 18 Haziran 1997’de istifa etti ve hükümet düştü. Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL hükümeti kurma görevini TBMM’de çoğunluğu bulunan DYP lideri Tansu ÇİLLER’e vermeyip ANAP lideri Mesut YILMAZ’a verdi. Koalisyon hükümetleri bundan sonra da süregeldi.

2001 yılında 21 Şubat günü gerçekleştirilen MGK toplantısında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet SEZER, Demokratik Sol Parti (DSP) lideri Başbakan Bülent ECEVİT’e anayasa kitapçığı fırlattı. Bu olay sonrasında 2001 Türkiye ekonomik krizi meydana geldi.

3 Kasım 2002 genel seçimlerinde Recep Tayyip ERDOĞAN’ın kurduğu Adalet ve Kalkınma Partisi (AK PARTİ) tek başına iktidara geldi. Günümüzde mevcut AK PARTİ iktidarı devam etmekte olup 61. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve 24. TBMM Dönemi milletvekilleri görevlerini sürdürmektedir.

Selman ÇELİK